Галина Бояринова

11.12.04

"Тыматле да пеҥгыде койыш-шоктышан, ныжыл кумылан, тунеммаште чоткыдылык ден тыршымашым йодшо туныктышо", - ойлат Марий кугыжаныш университетын студентше-влак. Пашаштат тудо ойыртемалтеш, коллеге-влак пагалат. Тиде айдеме ыштышаш сомылжымат аклен, лийже манынак вораҥдара. А вет вес семынже огешат лий - тудо шымлызе куралым тошка. Оҥай, тыгай шомак-влакым колмеке, ушыш тÿрльыжат шыҥа. Чынже дене, кö тиде? Пöръеҥ але ÿдырамаш? Могай тудын чурийвылышыже, илыш кÿкшытшö?..

1960 ий 26 июньышто У Торьял районысо Кугу Кемсола ялыште изи Галя шочын. Тудын ача-аваже тыглай мланде пашаеҥ лийыныт. Ача ÿмыржö мучко шофёрлан тыршен, ава колхоз фермыште сöснам ончен. Тыге нöргö ÿдыр вачÿмбалан шагал огыл нелытым нумалаш логалын. Но тидыже самырык кап-кылым калитлаш веле полшен. 

Галя ончыч Токтарсола шымияш школышто шинчымашыжым шуара. 1975-1977 ийлаште Тошто Торъял школышто тунемеш. Вара Н.К.Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш пединститутысо историй да филологий (тунам филологий) отделенийын руш-марий пöлкаштыже вич ий шинчымашым погымеке, Кужеҥер школышто руш йылме ден литературым туныкташ тÿҥалеш. Кум ий гыч У Торъял школышко кусна. Тушто кок ий тырша. Тылеч вара Галина Никитьевнан илышыже тÿрыснек Йошкар-Ола дене кылдалтеш. Ик ий С.Чавайн лÿмеш национальный библиотекыште пашам ышта. Марий туныктышо институт "Руш йылме да литератур -  национальный школышто" кафедрыште шке вийжым терга. Умбакыжым тудын илыш корныжо кÿшыл школышто туныктымаш дене кылдалтеш.

Ӯдырамаш... Тудо могай лийшаш?

Ӯдырамашын вийже илышыште моткоч кугу. Тудо шуко ыштен кертеш. Ӯдырамаш ешыште, пашаште, мер илышыште... Ешыште эн ондак йöратыме пелаш, шыма да лывырге кумылан ава лийшаш, тыгак пöръеҥым умылен, тÿрлö сомылым ыштен моштышаш. Пашаште пöръеҥ-влак деч вараш кодман огыл, тöр ошкылман, южгунамже иктаж-мо шотышто ончылнат каяш кÿлеш. Чын, ыштыме сомылетым аклыман, шÿм-чон йÿлымым пöлеклен, пашаште шолман. А мер илышыште? Ӯдырамаш мер илышыште тунар чот шкенжым ончыктен огеш керт. Тидланже пашат, еш илышат чаракым ыштат. Туге гынат пытартыш жапыште туштат ÿдырамашын йÿкшö шокта, тудым палат.

Ӯдырамаш илышыште карьерын верже

Шкем пашалан "ужалымаш" кок мучашан. Ик велым тудо ÿдырамашын койыш-шоктышыжым мучаш марте почаш эрыкым огеш пу. Карьерым ышташ пижмеке, пöръеҥ дене тöр шогыман. Тидыже куштылгак огыл. Но карьере ÿдырамашым мыняр-гынат пеҥгыдемда. Кеч тудын вийже тыште огыл, а ныжылгылык ден ласкалыкыште, шыма, поро шÿм-чон ден тыматле койышышто. Сандене, очыни, Галина Никитьевнан шонымашыже илыш корно тÿҥалтыште йöршын весе лийын, шанче паша дене кылдалтын огыл. Сылнымут тÿням аклыше чон литератур деке, йылме деке лишыл лийын. Но эн тÿҥ сомылжо - тиде туныктымо паша, йоча-влакым, кызыт студент-шамычым айдеме семын куштымаш. Шотыш налман: кÿшыл школысо туныктымо паша шымлымаш деч посна огеш эрте. Тыгай пÿрымашан лийын "Ӯдырамаш тÿня" лаштыкын героиняжат. Наука корнышко лупшалтмеке, тудын ончылно шымлызын шуко чытышым йодшо корныжо почылтын. Вет кнагагудылаште тÿрлö статья ден методический книга-влакым пургедаш кÿлеш, коллеге-влакын пашаштым эре эскерен шогыман, йÿд омым коден, дисертацийым сераш логалеш. Литературым шымлыме годым текст-влаклан шуко жапым ойырыман. Сылнымут текстышке пураш манын, тудым тÿрлö могырым лончылыман, шуко аспектым палемдыман. 

Тачысе доцентын паша лектышыже: 9-ше класслан ямдылыме учебник-хрестоматий, 10-11 класслан ямдылыме учебникыште икмыняр глава, "Драмым тунемына" лÿман туныктышо-влаклан полыш книга, тыгак кызытсе аспирантка Калашникова дене пырля школлан пöлеклалтше "Маска вынемым" лончылымаш" да С.Чеснокова дене пырля ЕГЭ-м кучашлан полыш книга-влак. Г.Бояринова туныктышо-влаклан ямдылыме "Сылнымут аршашын" ик авторжо семын палыме, ятыр статья-влакымат серен. Вашке сочиненийым возымо жанр шотышто ден "Кызытсе марий драматургий" лÿман кок книга ош тÿняшке лекшаш.

Пÿрымаш саҥгашке возалтын...

Юмо, очыни, мом-гынат пÿра, могай-гынат корным айдемылан ончыкта. Но палемдыме корно дене кузе ошкылаш тÿҥалат - тиде, чын, тыйын кидыштет.

Шÿмбел пелаш - пÿрымаш. Галина Никитьевна шке пелашыж дене самырык жапыште, Марий кугыжаныш пединститутын визымше курсыштыжо тунемме годымак палыме лийын. Но тунам нуно  икте-весе кумылым мучаш марте шижын шуктен огытыл. Дипломым налмеке, самырык туныктышо Кужеҥер кундемыш кудалын, а рвезе олаштак кодын. Тыге ятыр ий кок чон ваш-ваш нимом палыде илен. А вет нуно пÿралтыныт улмаш. 18 ий эртымеке, илыш корнышт иктыш ушнен, Сандене ÿдырамаш пöръеҥжым Юмын пуымо айдеме семын ужеш. Йöратыме да йöратыше лияш - илышыште ик эн кугу пиал. 

Вараш кодын, ешым чумырымашат пÿрымаш денак кылдалтын. Йÿлышö шÿм эре ала-могай кугу йöратымашым вучен. Тудын вес пелыжат ÿшаным йомдарен огыл, но ешымат чумыраш вашкен огыл. Галина Никитьевналан тунемаш, пашам ышташ кÿлын. Туныктышын пашадарже изи улмылан кöра кок-кум паша верыштат шолаш логалын. Тыгодымак кÿрылтдö дисертацийым возаш пернен. Тиде шкем кычалаш, пелашым муаш чарак лийын. Туге гынат илыш чылажымат шке верышке шынден.

Эн сылне да эн лÿдыкшö 

Эн сылне - тиде гармоний: еш илышыште, пашаште, сандалыкыште. Эн сылне - тиде йöратымаш. Вет йöратымаш деч посна тÿняште ниможат огеш лий. Тудо кеч-могай айдемын корныжымат волгалтара. 

А пагалыме, йöратыме еҥ-влакым йомдараш моткоч шучко. Ача-аван, лишыл родо-тукымын, пелашын тазалыкышт верч тургыжланыман.

Кöлан мый "кумалам"?

Айдеме - Юмыжак огыл. Но кажнын койыш-шоктышыштыжо ойыртемалтше, шкешотан пале-влакым вашлияш лиеш. Мутлан, марий поэзийыште А.Иванован мутмастарлыкше чоным савыра, руш сылнымутышто М.Цветаеван йÿкшö лывыргын йоҥга. Кÿкшытыш шушо семын, ныжылгылык шотышто Галина Никитьевна кокажым Вера Ильинична Бояриновам палемда. А политикыште пешыжак ÿдырамашым ужмо огеш шу, пöръеҥ коклаште каласаш йöсö. Ешым гын кажне еҥ шке семынже чоҥа.

Мастарлык - пÿртÿсын пöлекше, тукым вожын кышаже. Поэтесса Вера Бояринова деч посна Галина Бояринован ачажат поэзий кумылан лийын. Иктаж-могай пайрем годым сценыш лектын, вигак шонен, мурымат йоҥгалтарен пуа ыле. Но тунемдымылан кöра умбакыже вияҥын кертын огыл.

Шуко самырык еҥ поэзий дене кылым куча, нöргö шÿм-чон шижмашыжым шомакышке радамла. Рвезе годымак Галина Никитьевнан кок шонымашыже шочеш: ала журналист корным такырташ, ала туныктышо лÿмым сулен налаш. А илен-толын, векат, нуно иктыш ушненыт да наука корныш шогалаш амалым ыштеныт. Да тыште ик могырым сылнымутым йöратымаш, тудын кумда тÿняшкыже шыҥен пурымаш, вес велым тудын юзо шомакше-шамыч дене пашам ыштымаш, кöргö сынжым лончылымаш.

Эльвира Куклина